Όταν η αυστηρότητα των γονιών μαθαίνει στα παιδιά να λένε ψέματα, η πειθαρχία χάνει τον αρχικό της σκοπό και γίνεται μηχανισμός επιβίωσης.
Οι περισσότεροι γονείς που εφαρμόζουν σκληρή πειθαρχία πιστεύουν ότι μεγαλώνουν παιδιά υπάκουα και πειθαρχημένα. Όμως η επιστήμη δείχνει ότι η αυστηρότητα συχνά έχει το αντίθετο αποτέλεσμα: δεν κάνει τα παιδιά πιο ειλικρινή, αλλά πιο επιδέξια στο ψέμα.
Τα ευρήματα της έρευνας
Η ψυχολόγος Βικτόρια Ταλγουάρ από το πανεπιστήμιο McGill στον Καναδά πραγματοποίησε πείραμα σε δύο σχολεία με εντελώς διαφορετική φιλοσοφία: το ένα με σιδερένια πειθαρχία, το άλλο με πιο χαλαρή προσέγγιση.
Παιδιά 3-4 ετών κλήθηκαν να μαντέψουν ένα παιχνίδι μόνο από τον ήχο του και έμειναν μόνα σε δωμάτιο με τον πειρασμό μπροστά τους. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα περισσότερα κοίταξαν κρυφά το παιχνίδι. Η μεγάλη διαφορά φάνηκε όταν τα ρώτησαν αν είχαν «κλέψει»: τα παιδιά του αυστηρού σχολείου όχι μόνο είπαν ψέματα σχεδόν όλα, αλλά το έκαναν με εντυπωσιακά περίπλοκους τρόπους, αποδεικνύοντας ότι είχαν ήδη «εκπαιδευτεί» στο ψέμα.
Ο φόβος ως μηχανισμός
«Τα παιδιά που τιμωρούνται σκληρά μαθαίνουν να ψεύδονται για να αποφύγουν τον πόνο. Είναι μηχανισμός επιβίωσης», τονίζει η ερευνήτρια.
Η εξήγηση δεν περιορίζεται στην τιμωρία. Σε ένα σπίτι όπου η αλήθεια φέρνει κατσάδα ή ντροπή, το παιδί νιώθει ότι δεν έχει δικαίωμα στο λάθος. Έτσι, το ψέμα μετατρέπεται σε όπλο άμυνας και σε μέσο ελέγχου.
Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες
Η αυστηρότητα αφήνει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ψυχολογική ανάπτυξη:
- ο φόβος μπαίνει πάνω από την αλήθεια,
- η ασφάλεια χάνεται και το παιδί μαθαίνει να κρύβει,
- το ψέμα γίνεται εργαλείο «εξουσίας»,
- η ανάγκη να καλύψει τα ίχνη του καλλιεργεί μνήμη, στρατηγική και λογική.
Με άλλα λόγια, η αυστηρή πειθαρχία μπορεί άθελά της να φτιάχνει εξαιρετικούς ψεύτες.
Η άλλη όψη: πώς καλλιεργείται η ειλικρίνεια
Η λύση δεν είναι φυσικά η απόλυτη χαλαρότητα, αλλά η αντικατάσταση του φόβου με εμπιστοσύνη. Οι ειδικοί προτείνουν:
- Κλίμα εμπιστοσύνης αντί για αυτόματες τιμωρίες.
- Λογικές συνέπειες στη θέση των εξευτελιστικών ποινών.
- Καθημερινό παράδειγμα ειλικρίνειας από τους ίδιους τους γονείς.
- Ενθάρρυνση της αλήθειας ακόμη κι όταν είναι δυσάρεστη.
Όπως συνοψίζει ένας παιδοψυχίατρος που συμμετείχε στη μελέτη:
«Ο στόχος δεν είναι η τυφλή υπακοή, αλλά η διαμόρφωση υπεύθυνων ενηλίκων, ικανών να αναγνωρίζουν τα λάθη τους».
