Αρκετά είναι τα σχολεία τα οποία αφήνουν τις οθόνες και επιστρέφουν στο μολύβι και το χαρτί προσπαθώντας να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό κόσμο και τις βασικές δεξιότητες της μάθησης.
Για χρόνια, ο υπολογιστής, το τάμπλετ και οι ψηφιακές πλατφόρμες θεωρούνταν το μέλλον της εκπαίδευσης. Σχολεία σε όλο τον κόσμο επένδυσαν στην τεχνολογία, αντικαθιστώντας σταδιακά τα βιβλία και τα τετράδια με οθόνες.
Τώρα, όμως, δύο χώρες που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της ψηφιακής εκπαίδευσης, η Σουηδία και η Φινλανδία, φαίνεται να επανεξετάζουν αυτή τη στρατηγική.
Περισσότερα φυσικά βιβλία, χαρτί και χειρόγραφη γραφή επιστρέφουν στις σχολικές αίθουσες, ενώ η χρήση των ψηφιακών εργαλείων επαναξιολογείται. Δεν πρόκειται για πλήρη εγκατάλειψη της τεχνολογίας, αλλά για μια προσπάθεια να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό κόσμο και τις βασικές δεξιότητες της μάθησης.
Η Σουηδία επιστρέφει στα βασικά
Η Σουηδία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής.
Η σουηδική κυβέρνηση έχει θέσει ως προτεραιότητα την επιστροφή στις βασικές δεξιότητες, όπως η ανάγνωση, η γραφή και τα μαθηματικά, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Σύμφωνα με την επίσημη πολιτική της χώρας, τα ψηφιακά εργαλεία θα πρέπει να χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση όταν πραγματικά ενισχύουν τη μάθηση και όχι όταν λειτουργούν ως εμπόδιο.
Παράλληλα, η σουηδική κυβέρνηση αποφάσισε να ενισχύσει την πρόσβαση των μαθητών στα φυσικά σχολικά βιβλία, ξεκαθαρίζοντας ότι η διδασκαλία δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε ψηφιακά εργαλεία και πληροφορίες από το διαδίκτυο.
Μάλιστα, τα εθνικά τεστ στις πρώτες τάξεις του δημοτικού δεν προχωρούν σε πλήρη ψηφιοποίηση. Η σουηδική κυβέρνηση επικαλείται επιστημονικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι μικρότεροι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα όταν χρησιμοποιούν χαρτί, μολύβι, στυλό και φυσικά βιβλία.
Η συζήτηση στη Σουηδία αφορά συνολικά και τον χρόνο που περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες. Η κυβέρνηση έχει επίσης προχωρήσει σε πολιτικές για τη μείωση της χρήσης κινητών και άλλων ψηφιακών συσκευών στο σχολικό περιβάλλον, καθώς μαθητές και εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι οι συσκευές μπορούν να προκαλούν περισπασμούς κατά τη διάρκεια του μαθήματος.
Στη Φινλανδία, μια πόλη γύρισε τα παιδιά στα βιβλία
Μια αντίστοιχη συζήτηση αναπτύχθηκε και στη Φινλανδία.
Η πόλη Riihimäki, περίπου 70 χιλιόμετρα βόρεια του Ελσίνκι, έγινε διεθνώς γνωστή όταν αποφάσισε να περιορίσει τη χρήση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού στα σχολεία της και να επαναφέρει τα παραδοσιακά βιβλία.
Στα σχολεία της πόλης, η ψηφιοποίηση είχε προχωρήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Οι μαθητές χρησιμοποιούσαν φορητούς υπολογιστές και σε αρκετά μαθήματα τα φυσικά βιβλία είχαν ουσιαστικά αντικατασταθεί από ψηφιακό υλικό.
Η πόλη, όμως, προχώρησε σε εκτεταμένη έρευνα, ζητώντας τη γνώμη μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών για τον τρόπο με τον οποίο τα ψηφιακά μέσα επηρεάζουν τη μάθηση και την καθημερινότητα των παιδιών.
Τα αποτελέσματα οδήγησαν σε μια σημαντική αλλαγή: από το φθινόπωρο του 2024, τα σχολεία της Riihimäki άρχισαν να χρησιμοποιούν ξανά περισσότερα έντυπα εκπαιδευτικά υλικά.
Παραδοσιακά βιβλία και τετράδια επέστρεψαν, μεταξύ άλλων, στα μαθηματικά και στις ξένες γλώσσες. Σύμφωνα με την έρευνα της πόλης, οι εκπαιδευτικοί θεωρούσαν ότι το έντυπο υλικό μπορεί να βοηθήσει περισσότερο στη συγκέντρωση και στην ενίσχυση ορισμένων βασικών δεξιοτήτων.
Η αλλαγή αυτή έγινε γνωστή διεθνώς, με το Reuters να αναφέρει ότι μαθητές της φινλανδικής πόλης επέστρεψαν στο σχολείο με τα βιβλία στις τσάντες τους, μετά από χρόνια έντονης χρήσης φορητών υπολογιστών στην εκπαιδευτική διαδικασία.
«Δεν θέλουμε να καταργήσουμε την τεχνολογία»
Το ενδιαφέρον είναι ότι ούτε η Σουηδία ούτε η Φινλανδία φαίνεται να λένε «αντίο» στην τεχνολογία.
Στη Riihimäki, για παράδειγμα, η τεχνολογία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό κομμάτι της εκπαίδευσης. Η πόλη είναι γνωστή για τη διδασκαλία της ρομποτικής και συνεχίζει να αναπτύσσει τις ψηφιακές δεξιότητες των μαθητών της.
Η αλλαγή αφορά κυρίως το ερώτημα: Πότε είναι πραγματικά χρήσιμη η οθόνη και πότε το βιβλίο και το χαρτί αποτελούν καλύτερη επιλογή;
Αυτό φαίνεται να είναι και το βασικό μήνυμα της νέας τάσης. Η τεχνολογία μπορεί να είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντικαθιστά κάθε παραδοσιακό μέσο διδασκαλίας.
Γιατί επιστρέφει η χειρόγραφη γραφή;
Η επιστροφή στο μολύβι και το χαρτί συνδέεται με την ανάγκη ενίσχυσης βασικών δεξιοτήτων.
Όταν ένα παιδί γράφει με το χέρι, δεν χρειάζεται απλώς να πατήσει μερικά πλήκτρα. Συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία της γραφής, οργανώνει τη σκέψη του και εξασκείται σε δεξιότητες που συνδέονται με τη λεπτή κινητικότητα και την ανάπτυξη της γραπτής έκφρασης.
Παράλληλα, η απουσία συνεχών ειδοποιήσεων και άλλων ψηφιακών περισπασμών μπορεί να βοηθήσει ορισμένους μαθητές να επικεντρωθούν περισσότερο σε αυτό που κάνουν.
Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση για τις οθόνες στα σχολεία έχει ανοίξει ξανά σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου τα παιδιά χρησιμοποιούν ήδη ψηφιακές συσκευές για πολλές ώρες και εκτός σχολείου.
Το σχολείο του μέλλοντος ίσως χρειάζεται και τα δύο
Η νέα αυτή τάση δεν σημαίνει επιστροφή σε ένα σχολείο χωρίς υπολογιστές.
Αντίθετα, ίσως δείχνει ότι μετά από μια περίοδο έντονης ψηφιοποίησης, η εκπαίδευση προσπαθεί να βρει μια νέα ισορροπία.
Ο υπολογιστής μπορεί να βοηθήσει στην έρευνα, στη δημιουργικότητα, στη συνεργασία και στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων. Το βιβλίο, το τετράδιο, το μολύβι και το χαρτί, όμως, εξακολουθούν να έχουν σημαντικό ρόλο στην ανάγνωση, τη γραφή, τη συγκέντρωση και την καθημερινή μαθησιακή διαδικασία.
Η εμπειρία της Σουηδίας και της Φινλανδίας δείχνει ότι το ερώτημα ίσως δεν είναι «τεχνολογία ή χαρτί;».
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Ποιο εργαλείο βοηθά περισσότερο το παιδί να μάθει;
Και σε έναν κόσμο όπου οι οθόνες κυριαρχούν σχεδόν παντού, το μολύβι, το τετράδιο και το σχολικό βιβλίο φαίνεται πως όχι μόνο δεν ανήκουν στο παρελθόν, αλλά ίσως αποκτούν ξανά έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο μέσα στη σχολική αίθουσα.
