Η απογοήτευση είναι ένα από τα πιο δύσκολα αλλά και πιο πολύτιμα συναισθήματα που καλείται να αντιμετωπίσει ένα παιδί.
Από τη στιγμή που δεν κερδίζει ένα παιχνίδι, δεν επιλέγεται για μια δραστηριότητα ή ακούει τη λέξη «όχι», το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πάντα να αλλάξει.
Ως γονείς, είναι φυσικό να θέλουμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από τη στενοχώρια. Ωστόσο, η υπερπροστασία μπορεί άθελά μας να τους στερήσει την ευκαιρία να αναπτύξουν μια από τις σημαντικότερες δεξιότητες ζωής: την ανθεκτικότητα.
Η απογοήτευση είναι μέρος της ζωής
Κανείς δεν μπορεί να πετυχαίνει πάντα τους στόχους του ή να έχει όλα όσα επιθυμεί. Όταν τα παιδιά μαθαίνουν από μικρή ηλικία ότι η απογοήτευση είναι φυσιολογική, αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη ψυχική αντοχή και αυτοπεποίθηση.
Το ζητούμενο δεν είναι να μην απογοητεύονται, αλλά να μάθουν ότι μπορούν να διαχειριστούν αυτό το συναίσθημα και να συνεχίσουν την προσπάθειά τους.
Ο ρόλος του γονέα
Οι γονείς λειτουργούν ως «συναισθηματικοί οδηγοί». Δεν χρειάζεται να εξαφανίζουν κάθε δυσκολία, αλλά να βοηθούν το παιδί να κατανοήσει και να διαχειριστεί όσα νιώθει.
Αυτό σημαίνει:
- Να αναγνωρίζουν το συναίσθημα χωρίς να το υποτιμούν.
- Να ακούν χωρίς να κρίνουν.
- Να παραμένουν ήρεμοι όταν το παιδί είναι αναστατωμένο.
- Να δείχνουν εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του να τα καταφέρει.
Φράσεις όπως:
- «Βλέπω ότι στενοχωρήθηκες πολύ.»
- «Είναι δύσκολο όταν τα πράγματα δεν γίνονται όπως θέλουμε.»
- «Είμαι εδώ μαζί σου.»
βοηθούν το παιδί να αισθανθεί ασφάλεια και αποδοχή.
Αποφεύγοντας τις εύκολες λύσεις
Πολλές φορές, από αγάπη, σπεύδουμε να λύσουμε το πρόβλημα αντί για το παιδί. Αν όμως κάθε απογοήτευση συνοδεύεται από άμεση παρέμβαση του γονέα, το παιδί δεν έχει την ευκαιρία να εξασκήσει τις δικές του δεξιότητες αντιμετώπισης.
Αντί να διορθώνουμε την κατάσταση, μπορούμε να ρωτήσουμε:
- «Τι πιστεύεις ότι θα μπορούσες να κάνεις τώρα;»
- «Ποια λύση σου φαίνεται καλύτερη;»
- «Τι έμαθες από αυτή την εμπειρία;»
Έτσι ενισχύουμε την αυτονομία και την υπευθυνότητά του.
Διδάσκοντας τη διαχείριση των συναισθημάτων
Τα μικρά παιδιά δυσκολεύονται να ελέγξουν τα έντονα συναισθήματά τους, επειδή ο εγκέφαλός τους ακόμη αναπτύσσεται. Χρειάζονται τη βοήθεια του ενήλικα για να μάθουν να ηρεμούν.
Μερικές χρήσιμες πρακτικές είναι:
- βαθιές αναπνοές,
- λίγα λεπτά ηρεμίας,
- ζωγραφική ή παιχνίδι,
- συζήτηση για όσα συνέβησαν όταν το παιδί έχει πλέον ηρεμήσει.
Σταδιακά, αυτές οι στρατηγικές γίνονται εργαλεία που μπορεί να χρησιμοποιεί μόνο του.
Το παράδειγμα των γονέων
Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερο από ό,τι ακούν. Αν βλέπουν τους γονείς να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες με ψυχραιμία, να αποδέχονται τα λάθη τους και να προσπαθούν ξανά, μαθαίνουν ότι οι αποτυχίες δεν είναι το τέλος, αλλά μέρος της προσπάθειας.
Αντίθετα, όταν οι ενήλικες αντιδρούν με έντονο θυμό ή εγκαταλείπουν εύκολα, τα παιδιά συχνά υιοθετούν αντίστοιχες συμπεριφορές.
Ενισχύοντας την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα
Ένα παιδί που ακούει συνεχώς «Μπράβο που κέρδισες!» μπορεί να πιστέψει ότι η αξία του εξαρτάται από την επιτυχία. Αντίθετα, όταν επαινούμε την επιμονή, την προσπάθεια και τη συνεργασία, το βοηθάμε να αποκτήσει νοοτροπία ανάπτυξης.
Για παράδειγμα:
- «Μου άρεσε που δεν τα παράτησες.»
- «Προσπάθησες πολύ, ακόμα κι αν δεν πέτυχε αυτή τη φορά.»
- «Τι πιστεύεις ότι θα κάνεις διαφορετικά την επόμενη φορά;»
Έτσι, η απογοήτευση μετατρέπεται σε ευκαιρία μάθησης.
Όταν η απογοήτευση γίνεται πολύ έντονη
Ορισμένα παιδιά δυσκολεύονται περισσότερο να διαχειριστούν τη ματαίωση και αντιδρούν με εκρήξεις θυμού, έντονο κλάμα ή απόσυρση. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Συχνά χρειάζονται περισσότερο χρόνο, καθοδήγηση και εξάσκηση.
Αν όμως οι αντιδράσεις είναι ιδιαίτερα έντονες, εμφανίζονται συστηματικά και επηρεάζουν την καθημερινότητα του παιδιού ή της οικογένειας, είναι χρήσιμο οι γονείς να συμβουλευτούν έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Η διαχείριση της απογοήτευσης δεν είναι έμφυτη δεξιότητα· είναι κάτι που καλλιεργείται μέσα από τις καθημερινές εμπειρίες, τη στήριξη και το παράδειγμα των ενηλίκων.
Κάθε φορά που επιτρέπουμε στο παιδί να βιώσει μια μικρή απογοήτευση, το συνοδεύουμε με ενσυναίσθηση και το ενθαρρύνουμε να δοκιμάσει ξανά, του προσφέρουμε ένα πολύτιμο δώρο: την πίστη ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της ζωής με δύναμη, ευελιξία και αισιοδοξία.
