Η ιλαρά και η ερυθρά “επιστρέφουν” στην Ευρώπη και εξακολουθούν να αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, παρά τις σημαντικές βελτιώσεις των τελευταίων δεκαετιών χάρη στη μαζική εφαρμογή εμβολιαστικών προγραμμάτων.
Η ιλαρά, μια άκρως μεταδοτική ιογενής νόσος, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παρενέργειες και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και σε θάνατο. Η ερυθρά, αν και συνήθως παρουσιάζεται με πιο ήπια συμπτώματα σε παιδιά και ενήλικες, αποτελεί απειλή για τις εγκύους, καθώς μπορεί να προκαλέσει συγγενές σύνδρομο ερυθράς (CRS) στο έμβρυο.
Παρότι και οι δύο νόσοι, η ιλαρά και η ερυθρά, προλαμβάνονται με το εμβόλιο MMR, η επίτευξη εμβολιαστικής κάλυψης άνω του 95% με δύο δόσεις εξακολουθεί να μην έχει επιτευχθεί σε αρκετές χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ECDC (Σεπτέμβριος 2025) δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με το χαμηλότερο αριθμό περιστατικών ιλαράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τους τελευταίους 12 μήνες καταγράφηκαν μόλις 7 κρούσματα, δείκτης 0,7 ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η επιτήρηση πρέπει να συνεχιστεί και η εμβολιαστική κάλυψη να ενισχυθεί.
Η πρώτη δόση του εμβολίου MMR φτάνει περίπου στο 91%, όμως η δεύτερη παραμένει χαμηλή, γύρω στο 71%, αρκετά κάτω από το απαραίτητο 95% που απαιτείται για την εξάλειψη της νόσου. Η χαμηλή κυκλοφορία του ιού δεν πρέπει να οδηγεί σε εφησυχασμό, καθώς εισαγόμενα κρούσματα μπορούν να προκαλέσουν τοπικές εξάρσεις, ειδικά σε πληθυσμούς με χαμηλότερη κάλυψη.
Για την ερυθρά, η Ελλάδα κατέγραψε μόνο ένα περιστατικό το τελευταίο έτος, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι ο ιός κυκλοφορεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
Η εικόνα στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα στοιχεία για τον Σεπτέμβριο 2025 δείχνουν αισθητή μείωση των κρουσμάτων ιλαράς σε σχέση με προηγούμενους μήνες, χωρίς ωστόσο να έχει εξαλειφθεί ο κίνδυνος. Από τις 28 χώρες που έστειλαν δεδομένα, οι 11 ανέφεραν συνολικά 90 περιστατικά, ενώ οι υπόλοιπες 17 δεν κατέγραψαν κανένα. Οι περισσότερες περιπτώσεις εντοπίστηκαν στην Ιταλία (27), την Ολλανδία (18), τη Γερμανία (14), το Βέλγιο (9) και τη Ρουμανία (7).
Στην περίοδο Οκτωβρίου 2024 – Σεπτεμβρίου 2025, στην ΕΕ/ΕΟΧ καταγράφηκαν 10.195 περιστατικά ιλαράς, με τη Ρουμανία να συγκεντρώνει τα δύο τρίτα (6.562). Ακολούθησαν η Γαλλία (882), η Ιταλία (601), η Ολλανδία (556) και η Ισπανία (395). Πάνω από 80% των κρουσμάτων με καταγεγραμμένο ιστορικό ήταν ανεμβολίαστα, ενώ σημειώθηκαν 8 θάνατοι σε Ρουμανία, Γαλλία και Ολλανδία. Οι υψηλότεροι δείκτες παρατηρήθηκαν σε βρέφη κάτω του ενός έτους και σε παιδιά 1–4 ετών.
Η ερυθρά παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα, με 105 περιστατικά συνολικά, κυρίως στην Πολωνία (84), ενώ 21 χώρες δεν ανέφεραν κανένα. Θάνατοι δεν καταγράφηκαν.
Επικαιροποιημένες οδηγίες από το ECDC
Το ECDC επαναδιατυπώνει τις βασικές προτεραιότητες για τα κράτη μέλη:
• Διατήρηση εμβολιαστικής κάλυψης άνω του 95% με δύο δόσεις MMR.
• Ενίσχυση επιτήρησης και γρήγορης ανταπόκρισης σε πιθανά κρούσματα.
• Εντοπισμός ανεμβολίαστων ενηλίκων και προγράμματα αναπλήρωσης δόσεων.
• Υπενθύμιση στους επαγγελματίες υγείας για έλεγχο εμβολιαστικού ιστορικού, ιδιαίτερα πριν από ταξίδια.
• Προώθηση εμπιστοσύνης στον εμβολιασμό μέσω στοχευμένων δράσεων, ειδικά σε κοινότητες με χαμηλή πρόσβαση.
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα παρουσιάζει καλή επιδημιολογική εικόνα, όμως η χαμηλή δεύτερη δόση του εμβολίου αποτελεί αδυναμία που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η συνεχής επιτήρηση, η ενίσχυση της εμπιστοσύνης στα εμβόλια και η κάλυψη των ανεμβολίαστων πληθυσμών παραμένουν κρίσιμα βήματα για να μην υπάρξουν μελλοντικές εστίες.
