Σοκ προκαλεί η είδηση που ήρθε στο φως της δημοσιότητας με άνδρα ο οποίος ήταν δότης σπέρματος και μετέδωσε γονίδιο καρκίνου σε παιδιά στην Ευρώπη.
Μια μεγάλη διεθνής έρευνα, στην οποία συμμετείχε το BBC, αποκάλυψε ότι ένας άνδρας δότης σπέρματος, αγνοώντας ότι φέρει μια γενετική μετάλλαξη που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, έχει γίνει πατέρας τουλάχιστον 197 παιδιών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Ορισμένα παιδιά έχουν πεθάνει
Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, ορισμένα από αυτά τα παιδιά έχουν ήδη πεθάνει, ενώ εκείνα που κληρονόμησαν τη μετάλλαξη αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο στη ζωή τους.
Το σπέρμα του δότη δεν χρησιμοποιήθηκε σε κλινικές του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά διανεμήθηκε από 67 κλινικές γονιμότητας σε 14 χώρες. Το BBC επιβεβαιώνει ότι μόνο λίγες βρετανικές οικογένειες έκαναν χρήση του συγκεκριμένου σπέρματος μέσω θεραπειών γονιμότητας στη Δανία.
Αντίδραση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Σπέρματος
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος της Δανίας, που διέθεσε το σπέρμα, ζήτησε συγγνώμη από τις οικογένειες που επλήγησαν και παραδέχθηκε ότι το ίδιο σπέρμα χρησιμοποιήθηκε υπερβολικά σε ορισμένες χώρες.
Η έρευνα έγινε από 14 δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, στο πλαίσιο του Investigative Journalism Network της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης.
Ο δότης και η διάρκεια δωρεάς
Ο δότης ήταν ανώνυμος άνδρας που ξεκίνησε να δίνει σπέρμα ως φοιτητής το 2005 και χρησιμοποιήθηκε από γυναίκες για περίπου 17 χρόνια. Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος είναι υγιής και πέρασε όλους τους κανονικούς ιατρικούς ελέγχους, ορισμένα κύτταρά του φέρουν μετάλλαξη στο γονίδιο TP53, κρίσιμο για την προστασία των κυττάρων από καρκινική μετατροπή. Το μεγαλύτερο μέρος του σώματός του δεν φέρει τη μετάλλαξη, αλλά έως και το 20% του σπέρματός του περιείχε το ελαττωματικό γονίδιο.
Τί σημαίνει για τα παιδιά
Όσα παιδιά συλληφθούν από σπέρμα που φέρει τη μετάλλαξη, θα έχουν την αλλαγή σε όλα τα κύτταρά τους. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως σύνδρομο Li-Fraumeni, που σχετίζεται με πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου έως 90%, συχνά στην παιδική ηλικία, καθώς και με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού αργότερα.
Η άποψη των ειδικών
«Είναι μια πολύ σοβαρή διάγνωση. Φέρει τεράστιο βάρος για μια οικογένεια, καθώς ζεις με συνεχή φόβο», δήλωσε στο BBC η καθηγήτρια γενετικής Κλερ Τέρνμπουλ από το Ινστιτούτο Έρευνας για τον Καρκίνο στο Λονδίνο.
Συνιστώνται ετήσιες μαγνητικές τομογραφίες σώματος και εγκεφάλου, καθώς και υπέρηχοι στην κοιλιά για την έγκαιρη ανίχνευση όγκων, ενώ αρκετές γυναίκες επιλέγουν προληπτική μαστεκτομή για να μειώσουν τον κίνδυνο.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος τόνισε ότι ο ίδιος ο δότης και η οικογένειά του είναι υγιείς και ότι μια τέτοια μετάλλαξη δεν μπορεί να ανιχνευθεί προληπτικά με τα συνήθη γενετικά τεστ. Ο δότης αποκλείστηκε αμέσως μόλις εντοπίστηκε το πρόβλημα.
Γιατροί που παρακολουθούν παιδιά με καρκίνο από δωρεά σπέρματος είχαν ήδη εκφράσει ανησυχίες στο φετινό συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Γενετικής. Μέχρι πρόσφατα, είχαν εντοπίσει 23 παιδιά με τη μετάλλαξη από 67 γνωστά περιστατικά, εκ των οποίων 10 είχαν ήδη εμφανίσει καρκίνο. Η νέα έρευνα δείχνει ότι ο συνολικός αριθμός παιδιών φτάνει τουλάχιστον τα 197, χωρίς να είναι γνωστό πόσα από αυτά κληρονόμησαν τη μετάλλαξη.
Η ανάγκη για όρια και κανονισμούς
Η υπόθεση αυτή, σε συνδυασμό με άλλο περιστατικό δότη που έγινε πατέρας 550 παιδιών, έχει αναζωπυρώσει τις συζητήσεις για την ανάγκη αυστηρότερων ορίων στον αριθμό παιδιών ανά δότη. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής προτείνει όριο 50 οικογενειών ανά δότη, ώστε να μειωθούν οι κοινωνικές και ψυχολογικές συνέπειες για τα παιδιά, ακόμα κι αν δεν μειώνει τον κίνδυνο σπάνιων γενετικών ασθενειών.
