Ο τρόπος διαπαιδαγώγησης των παιδιών είναι ένα θέμα το οποίο απασχολεί αρκετούς γονείς ενώ ο καθένας έχει και τη δική του άποψη. Ωστόσο έρευνες έδειξαν πως οι γονείς οφείλουν να περιορίσουν τις κλασσικές τιμωρίες με φωνές και απειλές διότι όχι μόνο δεν φέρνουν αποτελέσματα, αλλά στην πραγματικότητα θα μπορούσαν να είναι και βλαβερές για τον εγκέφαλο των παιδιών, δημιουργώντας προβλήματα όπως κατάθλιψη και άγχος.
Συγκεκριμένα η Γαλλίδα παιδίατρος Catherine Gueguen με περισσότερα από 28 χρόνια εμπειρίας παραθέτει δεδομένα από έρευνα της UNICEF σύμφωνα με τα οποία τέσσερα στα πέντε παιδιά υπόκεινται σε διαπαιδαγώγηση η οποία είναι είτε λεκτικά είτε σωματικά βίαιη. Ένα εντυπωσιακό 80% εξ αυτών δέχεται κάποιου είδους σωματική τιμωρία.
Η Gueguen αναφέρεται και στα αποτελέσματα μιας πρόσφατης έρευνας που διεξήχθη στη Γαλλία τον Οκτώβριο του 2022, στην οποία το 79% από ένα δείγμα 1.314 οικογενειών παραδέχτηκαν ότι χρησιμοποιούν ψυχολογική βία κατά τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους. Η ίδια αναφέρει: «Υπάρχει η εντύπωση ότι η βία προς τα παιδιά δεν είναι τόσο συχνό φαινόμενο, αλλά είναι. Ως παιδίατρος, έχω ακούσει πολλούς γονείς να παραδέχονται ότι όταν χάνουν την ψυχραιμία τους, τιμωρούν, απειλούν ή ακόμη και χτυπούν τα παιδιά τους».
Στα πρώτα της χρόνια η νευροεπιστήμη μελετούσε τις πιο σοβαρές περιπτώσεις, όπως ορφανά παιδιά ή θύματα ακραίας κακοποίησης. «Όμως, η επιστημονική κοινότητα στρέφει σιγά-σιγά το ενδιαφέρον της και στις πιο “συνηθισμένες” οικογένειες», δηλώνει η Ολλανδή νευροερευνήτρια Sandra Thijssen, ειδική στην ανάπτυξη του παιδιού στο Ινστιτούτο Επιστημών Συμπεριφοράς του Πανεπιστημίου Radboud, στο Ναϊμέχεν της Ολλανδίας.
Το 2018 η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής δημοσίευσε μια λίστα συστάσεων, προειδοποιώντας για τους κινδύνους της αυστηρής ανατροφής. Ο Martin Teicher, καθηγητής ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και διευθυντής του ερευνητικού προγράμματος αναπτυξιακής βιοψυχιατρικής στο νοσοκομείο McLean της Βοστώνης, ένας από τους πρωτοπόρους ενός δικτύου Αμερικανικών πανεπιστημίων που συνεργάζονται πάνω στη μελέτη της παιδικής ανατροφής, ανέφερε ότι το να μαθαίνουμε πώς να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά και τους εφήβους θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Νευροεπιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι όταν ανήλικοι που έχουν πέσει θύματα λεκτικής κακοποίησης φτάνουν στην εφηβεία, «είναι λιγότερο δημιουργικοί, λιγότερο ικανοί να αποκτήσουν νέες γνώσεις και πιο επιρρεπείς στο να βιώνουν μελαγχολία ή και κατάθλιψη».
Μέσω της «αρνητικής εκπαίδευση», η αμυγδαλή του εγκεφάλου (μια ομάδα νευρώνων που σχετίζεται με τις πιο ενστικτώδεις λειτουργίες του εγκεφάλου) γίνεται πιο αντιδραστική στα αρνητικά αισθήματα και έτσι η περιοχή που διαχειρίζεται τα συναισθήματα, ο προμετωπιαίος λοβός, γίνεται λιγότερο ικανή στο να διαχειριστεί το άγχος και το στρες. Οι ανήλικοι αυτοί καταλήγουν περισσότερο απαθείς, δυσκολεύονται να βρουν κίνητρα και πράγματα που τους εξιτάρουν, και είναι σε μεγαλύτερο κίνδυνο εθισμού στα ναρκωτικά.
Τι γίνεται μέσα στον εγκέφαλο ενός ανηλίκου την ώρα που τιμωρείται;
Σύμφωνα με τον Rafa Guerrero, ψυχολόγο, γιατρό και συγγραφέα, εκείνη την ώρα ενεργοποιούνται οι κατώτερες περιοχές του εγκεφάλου, αυτές που έχουν να κάνουν με την επιβίωση. Εκλύονται μεγάλες δόσεις αδρεναλίνης και κορτιζόλης, οι οποίες μπλοκάρουν την σκέψη, με άλλα λόγια η τιμωρία σπρώχνει τα παιδιά στην εκδίκηση, εφόσον το μέρους του εγκεφάλου τους που αφορά τα ένστικτα και τα συναισθήματα είναι υπερενεργοποιημένο. Δεν μπορούν να σκεφτούν λογικά το τι συνέβη αλλά υπακούνε απόλυτα στο πιο ενστικτώδες και συναισθηματικό τους μέρος». Γι’ αυτό είναι τόσο αναγκαία η αγάπη, ο σεβασμός, η υπομονή και η καλοσύνη.
Αλλά αν δεν μπορούμε να τιμωρήσουμε τα παιδιά, πώς θα τους εντυπώσουμε τους κανόνες που προσπαθούμε να τους διδάξουμε; Σύμφωνα με τον Guerrero, «εκεί βρίσκεται το κλειδί». Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που υποστηρίζουν ότι το ξύλο ή το να κλειδώσουν ένα δίχρονο παιδί σε ένα δωμάτιο είναι πρακτικές που θα βελτιώσουν τη συμπεριφορά τους.
Ο νευροψυχολόγος και ειδικός σε θέματα διαπαιδαγώγησης ανηλίκων Álvaro Bilbao εξηγεί ότι ανάμεσα στους εξαιρετικά επιεικείς γονείς που δεν θέτουν ποτέ όρια και στους παραδοσιακά πολύ αυστηρούς υπάρχει μια μεγάλη ενδιάμεση κατηγορία γονέων που προσπαθούν να θέτουν στιβαρά όρια, βοηθώντας έτσι και τα παιδιά τους να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση.
Η Gueguen, ενθουσιασμένη με την επιστημονική πρόοδο που συντελείται στο πεδίο τα τελευταία χρόνια, άργησε να ανακαλύψει το βιβλίο του Damasio, αλλά αφού το διάβασε συνειδητοποίησε ότι ήταν επιτακτική ανάγκη να ληφθούν μέτρα ώστε περισσότεροι γονείς να αποκτήσουν μια πιο υγιή σχέση με τα ίδια τους τα παιδιά.
Την ίδια υπογραμμίζει ότι συχνά γονείς που μεγάλωσαν σε υπερβολικά αυστηρά περιβάλλοντα ή που έπεσαν οι ίδιοι θύματα κακοποίησης, καταλήγουν να αναπαράγουν τα ίδια μοντέλα.
Αναλύοντας το τι χρειάζεται να έχει ο γονιός για να εκπαιδεύσει σωστά το παιδί του, αναφέρει πως πάνω απ’ όλα πρέπει να δείχνει ενσυναίσθηση και καλοσύνη προς τον ίδιο του τον εαυτό και να είναι σε επαφή με τα συναισθήματα του, ενώ πρέπει να γνωρίζει πώς να τα εκφράσει και να μιλάει γι’ αυτά ανοιχτά με το παιδί του.
Επισημαίνει επίσης πως πρέπει να καταλαβαίνουν ότι η ανατροφή ενός παιδιού μπορεί να είναι πηγή ευτυχίας, αλλά και ότι μπορεί επίσης να είναι και μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία, στη διάρκεια της οποίας θα κάνουν λάθη, αλλά είναι σημαντικότερο να τα παραδέχονται και να ζητούν συγγνώμη στα παιδιά τους.
