Για αρκετές οικογένειες το καλοκαίρι μπορεί να κάνει τα παιδιά πιο ευέξαπτα με περισσότερα νεύρα, γκρίνια, ξεσπάσματα και συγκρούσεις.
Ένα παιδί που μέχρι πριν από λίγους μήνες ακολουθούσε ένα σταθερό πρόγραμμα με σχολείο, δραστηριότητες, συγκεκριμένες ώρες ύπνου και γευμάτων, ξαφνικά βρίσκεται σε μια καθημερινότητα χωρίς σαφή όρια. Κοιμάται αργότερα, ξυπνά αργότερα, περνά περισσότερες ώρες μπροστά σε οθόνες, βαριέται πιο εύκολα και συχνά ακούει το «είμαστε διακοπές, χαλάρωσε».
Όμως η υπερβολική χαλαρότητα δεν σημαίνει απαραίτητα και περισσότερη ηρεμία για ένα παιδί.
Η αλλαγή ρουτίνας μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά
Τα παιδιά συχνά αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια όταν γνωρίζουν περίπου τι θα ακολουθήσει μέσα στην ημέρα. Η καλοκαιρινή απουσία σταθερού προγράμματος μπορεί επομένως να τα αποδιοργανώσει, ιδιαίτερα όταν η αλλαγή είναι μεγάλη.
Ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν ότι μια πιο χαλαρή καλοκαιρινή καθημερινότητα μπορεί να είναι θετική, αλλά η διατήρηση κάποιων βασικών σταθερών —όπως ο ύπνος και τα γεύματα— βοηθά τα παιδιά να αισθάνονται ασφαλή και να ρυθμίζουν καλύτερα τα συναισθήματά τους.
«Γιατί έχει τόσα νεύρα αφού περνάει τόσο καλά;»
Αυτή είναι μια απορία που έχουν πολλοί γονείς.
Η συναισθηματική υπερφόρτωση δεν εμφανίζεται μόνο όταν ένα παιδί περνά κάτι δυσάρεστο. Μπορεί να συμβεί και μετά από πολλές ημέρες γεμάτες ερεθίσματα: ταξίδια, μπάνια, κόσμο, παιχνίδι, αλλαγές περιβάλλοντος και πολλές διαφορετικές δραστηριότητες.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα παιδί που αντιδρά υπερβολικά σε κάτι φαινομενικά ασήμαντο.
Ένα «όχι, δεν θα πάρουμε άλλο παγωτό» μπορεί να οδηγήσει σε κλάμα. Ένα «κλείσε το tablet» μπορεί να προκαλέσει έντονο θυμό. Μια μικρή διαφωνία με το αδελφάκι μπορεί να εξελιχθεί σε μεγάλο καβγά.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί είναι κακομαθημένο.
Μπορεί απλώς να έχει φτάσει στα όριά του.
Ο ύπνος παίζει μεγαλύτερο ρόλο απ’ όσο νομίζουμε
Το καλοκαίρι συχνά σημαίνει αργότερη ώρα ύπνου. Τα παιδιά μπορεί να μένουν ξύπνια μέχρι αργά, να ξυπνούν διαφορετικές ώρες κάθε μέρα και να κοιμούνται λιγότερο.
Η έλλειψη ή η διαταραχή του ύπνου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη διάθεση και την ικανότητα του παιδιού να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του. Πρόσφατες αναφορές ειδικών συνδέουν τον ανεπαρκή ύπνο στα παιδιά με μεγαλύτερη ευερεθιστότητα, μεταπτώσεις στη διάθεση και δυσκολότερη συναισθηματική ρύθμιση.
Έτσι, ένα παιδί που φαίνεται «νευρικό χωρίς λόγο» μπορεί στην πραγματικότητα να είναι απλώς εξαντλημένο.
Η ζέστη μπορεί να κάνει τα πράγματα ακόμη δυσκολότερα το καλοκαίρι
Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τον παράγοντα της θερμοκρασίας.
Η υπερβολική ζέστη μπορεί να προκαλέσει στα παιδιά δυσφορία, κόπωση και ευερεθιστότητα. Τα μικρότερα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην υπερθέρμανση.
Ένα παιδί που δεν έχει κοιμηθεί καλά, έχει περάσει πολλές ώρες στη ζέστη και έχει κουραστεί από τη δραστηριότητα μπορεί πολύ πιο εύκολα να οδηγηθεί σε ένα ξέσπασμα.
Και μετά έρχεται η οθόνη
Στις διακοπές οι κανόνες για κινητό, tablet και τηλεόραση συχνά χαλαρώνουν.
Η αύξηση του χρόνου μπροστά στις οθόνες μπορεί όμως να συνδυάζεται με λιγότερη κίνηση, λιγότερο ελεύθερο παιχνίδι και συχνά πιο αργό ύπνο.
Μάλιστα, πρόσφατη μελέτη σε 1.266 παιδιά ηλικίας 2 και 4 ετών βρήκε ότι περισσότερη σωματική δραστηριότητα και λιγότερος παθητικός χρόνος σε οθόνες συνδέονταν με λιγότερη ευερεθιστότητα και λιγότερα ξεσπάσματα.
Δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που χρησιμοποιεί tablet θα γίνει πιο ευέξαπτο. Δείχνει όμως πόσο σημαντική μπορεί να είναι η ισορροπία ανάμεσα στην οθόνη, την κίνηση, το παιχνίδι και την ανθρώπινη επαφή.
Η βαρεμάρα δεν είναι πάντα ο εχθρός το καλοκαίρι
«Μαμά, βαριέμαι!»
Για πολλούς γονείς αυτή η φράση ακούγεται δεκάδες φορές μέσα στο καλοκαίρι.
Η βαρεμάρα όμως δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται αμέσως με μια νέα δραστηριότητα ή μια οθόνη. Η παρατεταμένη απουσία δομής μπορεί πράγματι να συνδέεται με περισσότερη ευερεθιστότητα και οικογενειακές συγκρούσεις, όμως η ελεγχόμενη «βαρεμάρα» μπορεί επίσης να δώσει στα παιδιά χώρο για φαντασία και αυθόρμητο παιχνίδι.
Το ζητούμενο δεν είναι να γεμίσουμε κάθε λεπτό της ημέρας.
Είναι να υπάρχει ένας βασικός ρυθμός.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Δεν χρειάζεται να επιστρέψει το αυστηρό πρόγραμμα του σχολείου. Μερικές μικρές σταθερές μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά:
- Να υπάρχει περίπου σταθερή ώρα ύπνου και αφύπνισης.
- Να διατηρούνται συγκεκριμένες ώρες για τα βασικά γεύματα.
- Να υπάρχει καθημερινά χρόνος για κίνηση και παιχνίδι.
- Να μην αποτελεί η οθόνη την πρώτη λύση κάθε φορά που το παιδί βαριέται.
- Να υπάρχουν ήρεμες στιγμές μέσα στην ημέρα χωρίς δραστηριότητες.
- Να προετοιμάζεται το παιδί πριν από μια αλλαγή, όπως «σε δέκα λεπτά κλείνουμε το tablet».
- Να μην αντιμετωπίζεται κάθε ξέσπασμα ως «κακή συμπεριφορά».
Και κυρίως, ο γονιός μπορεί να προσπαθήσει να δει τι βρίσκεται πίσω από τη συμπεριφορά.
Ένα παιδί που φωνάζει μπορεί να είναι κουρασμένο. Ένα παιδί που κλαίει επειδή πρέπει να φύγει από την παραλία μπορεί να δυσκολεύεται με τη μετάβαση. Ένα παιδί που ζητά συνεχώς tablet μπορεί να αναζητά διέγερση ή απλώς να μην ξέρει πώς να διαχειριστεί τη βαρεμάρα του.
Δεν χρειάζεται να «διορθώσουμε» κάθε συναίσθημα
Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται να είναι τέλειο.
Ούτε τα παιδιά χρειάζεται να είναι συνεχώς χαρούμενα επειδή «είμαστε διακοπές».
Η γκρίνια, ο θυμός, η βαρεμάρα και τα ξεσπάσματα είναι μέρος της παιδικής συναισθηματικής ανάπτυξης. Ο στόχος του γονιού δεν είναι να τα εξαφανίσει, αλλά να βοηθήσει το παιδί να τα αναγνωρίσει και σταδιακά να μάθει να τα διαχειρίζεται.
Γιατί πολλές φορές πίσω από ένα «κακομαθημένο» παιδί μπορεί να βρίσκεται απλώς ένα παιδί που είναι κουρασμένο, υπερφορτωμένο ή απορυθμισμένο.
Και αυτό αλλάζει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο χρειάζεται να του φερθούμε.
