Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, κρίση θεωρείται μια προσωρινή κατάσταση αναστάτωσης και αποδιοργάνωσης, με χαρακτηριστικά την αδυναμία του ατόμου να τη διαχειριστεί με τις συνήθεις μεθόδους που χρησιμοποιεί και την πιθανότητα να προκύψει ένα ριζικά διαφορετικό αποτέλεσμα, θετικό ή αρνητικό (Brock, Sandoval, & Lewis, 2005). Έπειτα από μια κρίση επαναπροσδιορίζουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και διαχειριζόμαστε διάφορες καταστάσεις.
Φυσικά και τα παιδιά και οι έφηβοι δεν γίνεται να μην επηρεαστούν από την πρωτόγνωρη κατάσταση που βιώνουμε. Πιθανές αντιδράσεις τους είναι:
- Αίσθηση απώλειας ελέγχου και απώλειας της σταθερότητας
- Ανησυχία για το τι πρόκειται να συμβεί στα ίδια και στους σημαντικούς άλλους
- Έντονη ανάγκη προσκόλλησης στα μέλη της οικογένειας τους
- Σωματικά ενοχλήματα όπως πονοκέφαλοι, κοιλιακό άλγος, απώλεια της όρεξης, δερματικές αντιδράσεις, διαταραχές στον ύπνο
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, χόμπι, κοινωνικές δραστηριότητες με συνομηλίκους, παιχνίδι
- Συναισθηματικές δυσκολίες όπως έντονοι φόβοι, ευερεθιστότητα, θλίψη, απόσυρση
- Προβλήματα συμπεριφοράς όπως έντονος θυμός, εκρήξεις οργής, tantrums, παρορμητικές συμπεριφορές, παραβίαση των κανόνων, περιορισμένος αυτοέλεγχος
Ορισμένα παιδιά προτιμούν την υιοθέτηση στρατηγικών αποφυγής όπως η άρνηση του γεγονότος, η επιστράτευση της φαντασίας τους, η παλινδρόμηση σε προηγούμενα στάδια ανάπτυξης (να συμπεριφέρεται σαν παιδί μικρότερης ηλικίας) ή/και η απόσυρση, προκειμένου να ανακουφιστούν προσωρινά και να διατηρήσουν μια ψυχική ισορροπία. Άλλα παιδιά μπορεί να υιοθετήσουν πιο ενεργητικές στρατηγικές αντιμετώπισης όπως η προσφορά βοήθειας στους γύρω τους, η χρήση του χιούμορ, η προετοιμασία για ένα επόμενο στρεσογόνο γεγονός και η συμμετοχή σε δημιουργικές δραστηριότητες, προκειμένου να διοχετεύσουν το άγχος τους.
Δεν υπάρχουν ορθές ή εσφαλμένες στρατηγικές, το κάθε παιδί ή έφηβος, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του και το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται, θα υιοθετήσει τις δικές του στρατηγικές αντιμετώπισης. Το σημαντικό είναι οι ενήλικες να είναι σε θέση να τις αναγνωρίζουν, να τις κατανοούν και να συζητούν με το παιδί ή τον έφηβο για αυτές.
Σημαντικό είναι να προσδοθεί ένα νόημα στο γεγονός και στην κατάσταση που επικρατεί, ώστε το παιδί να είναι σε θέση να το επεξεργασθεί, πάντα ανάλογα με τη γνωστική και τη συναισθηματική του ανάπτυξη. Παράλληλα, χρήσιμο είναι να ενθαρρύνεται το παιδί να εκφέρει τη γνώμη του, να παίρνει πρωτοβουλίες , να αποτελεί μέρος της καθημερινότητας της οικογένειας, αναλαμβάνοντας συγκεκριμένα καθήκοντα, έτσι ώστε να αισθάνεται ότι διατηρεί τον έλεγχο.
Απαραίτητο θεωρείται το να ενισχύονται τα παιδιά και οι έφηβοι να εκφράζουν τα συναισθήματα τους για τη νέα κατάσταση που επικρατεί και οι ενήλικοι να δίνουν την ευκαιρία να επικοινωνεί μαζί τους και να ζητάει την υποστήριξη τους, όταν νιώθει ότι τη χρειάζεται. Βασικό είναι να θυμούνται οι σημαντικοί άλλοι που πλαισιώνουν το παιδί ή τον έφηβο, ότι όσο περισσότερο αισθάνεται ότι αυτός που το στηρίζει είναι επαρκής στο ρόλο που έχει αναλάβει και είναι σε θέση να το καθησυχάσει, τόσο πιο σύντομα θα αρχίσει και το ίδιο να λειτουργεί αποτελεσματικά.
Έχει σημασία οι επεξηγήσεις που δίνονται στα παιδιά ή στους εφήβους να προσφέρονται σε γλώσσα κατάλληλα προσαρμοσμένη στην ηλικιακή ομάδα στην οποία απευθύνονται και να έχουν μια πιο απλή και κατανοητή μορφή, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ευπαθείς ομάδες στην οικογένειά ή το ίδιο το παιδί ή ο έφηβος ανήκει σε μια ευπαθή ομάδα, είναι σημαντικό να ενημερώνονται όλα τα μέλη της οικογένειας και να τηρούν αυστηρά όλους τους κανόνες υγιεινής καθώς και να μοιράζονται μεταξύ τους όλα τα δυσάρεστα συναισθήματα το φόβου, της αγωνίας ή/ και του θυμού που μπορεί να βιώνουν, προκειμένου να βελτιώνεται το κλίμα ανάμεσα στα μέλη και να αποφεύγονται οι εντάσεις.
Πηγή: ΚΕΣΥ, Κυριακή Ψαρέλη, Ψυχολόγος
