Το 2021 οι Ελληνίδες και οι Έλληνες θα τιμήσουμε τα διακόσια χρόνια από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Πρόκειται για την επέτειο του σημαντικότερου γεγονότος της νεοελληνικής ιστορίας, που συνδέεται άμεσα και με την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους.
Με την έρευνα του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών – Μάρκος Δραγούμης, βλέπουμε την πραγματική εικόνα που έχει η ελληνική κοινωνία σήμερα για το 1821, καθώς και το αν η εικόνα αυτή επηρεάζεται από δημογραφικά και άλλα χαρακτηριστικά όπως το εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο και οι πολιτικές θέσεις.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την εταιρία MARC τον Δεκέμβριο του 2019 με τη μέθοδο της πολυσταδιακής τυχαίας δειγματοληψίας με χρήση quota βάσει φύλου, ηλικίας και γεωγραφικής κατανομής, με τηλεφωνικές συνεντεύξεις σε 1.200 νοικοκυριά από 22 ερευνητές της MARC. Οι επόμενες δύο έρευνες θα πραγματοποιηθούν τον Δεκέμβριο του 2020 και τον Δεκέμβριο του 2021.
Οι σημερινοί Έλληνες πολίτες βλέπουν την Επανάσταση ως κυρίως εθνική, αλλά αναγνωρίζουν και τον φιλελεύθερο, κοινωνικό και τον θρησκευτικό της χαρακτήρα. Αντιθέτως, φαίνεται να υποτιμάται σχετικά ο δημοκρατικός χαρακτήρας της. Ένα 30% των πολιτών δεν διακρίνει φιλελεύθερα και κοινωνικά χαρακτηριστικά στο 1821. Αυτό που έχει ενδιαφέρον εδώ είναι πως οι διαφοροποιήσεις ως προς την αναγνώριση του φιλελεύθερου χαρακτήρα είναι μικρές – οι σχετικές απαντήσεις φαίνεται να επηρεάζονται ελάχιστα από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά.
Τα ονόματα που προέκυψαν καθώς και η σειρά τους είναι τα αναμενόμενα καθώς πολύ εύκολα, για παράδειγμα, θα μπορούσε κανείς να προβλέψει ειδικά τις δύο πρώτες θέσεις. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης είναι αδιαμφισβήτητα το πρόσωπο που συμβολίζει εντονότερα την Επανάσταση. Από την άλλη πλευρά, ο Γεώργιος Καραϊσκάκης είναι μια πολύ διαφορετική περίπτωση. Κατά τη σύντομη περίοδο που θα ακολουθήσει μέχρι τον θάνατό του, το στρατηγικό του δαιμόνιο και οι επιτυχίες του θα σβήσουν τα όποια αρνητικά στοιχεία από το παρελθόν του και θα τον αναδείξουν στον μοναδικό ήρωα που πλησιάζει τη φήμη και τον σεβασμό που απολαμβάνει ο Κολοκοτρώνης.
Οι στρατιωτικοί (Κολοκοτρώνης, Καραϊσκάκης, Ανδρούτσος, Υψηλάντης, Μιαούλης) και οι ιερωμένοι-πολεμιστές (Παλαιών Πατρών Γερμανός, Παπαφλέσσας) είναι περίπου εξίσου δημοφιλείς, ενώ τα αρνητικά τους ποσοστά είναι μηδαμινά. Επιπλέον, φαίνεται πως μοιράζονται κι ένα άλλο χαρακτηριστικό, καθώς πολύ μικρό ποσοστό των πολιτών δηλώνει ότι δεν γνωρίζει ποιος ήταν ο ρόλος τους, ή δεν έχει άποψη γι’ αυτούς. Στην ίδια ομάδα ανήκει και ο Ιωάννης Καποδίστριας, τον οποίο η συλλογική μνήμη τοποθετεί στην πρώτη σειρά, μαζί με τους πρωταγωνιστές των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αυτής της δημοσκόπησης είναι η τρίτη θέση που καταλαμβάνει η Μπουμπουλίνα, αλλά και η αρκετά υψηλή κατάταξη της Μαντώς Μαυρογένους στις αυθόρμητες απαντήσεις (βλ. Γράφημα 2.1). Ενδιαφέρον ακόμη παρουσιάζει η πρόσληψη του Παπαφλέσσα, ο ρόλος του οποίου ιδιαίτερα στο ξέσπασμα της Επανάστασης στην Πελοπόννησο δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Η υψηλή δημοτικότητα του Οδυσσέα Ανδρούτσου παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον.
Ο πολυδιάστατος, συχνά αντιφατικός αλλά συνολικά θετικός ρόλος της Μεγάλης Βρετανίας αποτελεί ένα πολυσυζητημένο θέμα που την ίδια ώρα όμως δεν έχει ερευνηθεί εξαντλητικά. Πιθανότατα η στάση απέναντι στη Μεγάλη Βρετανία έχει επηρεαστεί καταλυτικά από την ιστορία του 20ού αιώνα (ιδίως τα Δεκεμβριανά και το Κυπριακό), αλλά και από την εικόνα που έχει ο μέσος Έλληνας πολίτης για το σημερινό Ηνωμένο Βασίλειο. Η Γαλλία συγκεντρώνει μεγαλύτερο ποσοστό από τη Βρετανία παρά τη μικρή ουσιαστικά εμπλοκή της σε σχέση με τη Μεγάλη Βρετανία και τη Ρωσία πριν το 1828.
Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σαφέστατα θετική στάση των πολιτών απέναντι στη ρωσική πολιτική. Η προτίμηση αυτή πιθανόν συσχετίζεται με τη στάση των ίδιων έναντι της σημερινής Ρωσίας, παρά με συγκεκριμένες ενέργειες της ρωσικής πολιτικής που ευνόησαν το ελληνικό ζήτημα, ούτε βέβαια επηρεάζεται από τις αρνητικές πτυχές της.
Η σχεδόν απολύτως θετική πρόσληψη της Φιλικής Εταιρείας είναι αναμενόμενη. Από την άλλη, είναι φανερή μια μεγάλη αντίφαση. Οι έμποροι, που αποτελούσαν πάνω από το 50% των μελών της Φιλικής Εταιρείας, έχουν αρκετά χαμηλά ποσοστά θετικών αποτιμήσεων και σχετικά υψηλό ποσοστό αρνητικών απόψεων για τον ρόλο τους.
Δεν θα μπούμε στη συζήτηση για το Κρυφό Σχολειό, αφού αυτό που μας ενδιαφέρει είναι πώς το αντιμετωπίζει ο μέσος πολίτης. Παρά την αμφισβήτησή του από πολλούς ιστορικούς τα τελευταία χρόνια, το 71,7% των Ελλήνων θεωρεί πως όντως συνέβη.
Το 42,9% των Ελλήνων θεωρούν ότι οι ίδιοι γνωρίζουν καλά την Επανάσταση, αλλά ταυτόχρονα το 91,1% θεωρεί ότι οι υπόλοιποι τη γνωρίζουν ελάχιστα.
