Η υπεργονεϊκότητα συνδυάζει την υπερβολική ανάμειξη με την υπερπροστασία, στέλνοντας επανειλημμένα το μήνυμα στα παιδιά ότι ο κόσμος είναι μη ασφαλής και ότι τα ίδια δεν μπορούν να διαχειριστούν τις προκλήσεις χωρίς την υποστήριξη των ενηλίκων.
Είναι μια γνώριμη σκηνή σε κάθε σπίτι. Το παιδί σας έχει κολλήσει σε ένα πρόβλημα ή είναι αναστατωμένο με μια κατάσταση και εσείς, πριν καν προλάβει να ολοκληρώσει την εξήγησή του, παρεμβαίνετε δυναμικά προσφέροντας έτοιμες λύσεις. Αυτό δεν κάνουν άλλωστε οι καλοί γονείς;
Ωστόσο, όταν αυτή η διάσωση μετατρέπεται σε καθημερινή ρουτίνα, υπονομεύει τις δεξιότητες που χρειάζονται τα παιδιά για να χτίσουν αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα. Από τη θέση του κλινικού ψυχολόγου που εργάζεται με αγχώδη παιδιά, εφηβους και γονείς, αλλά και ως γονέας ο ίδιος, γνωρίζω καλά πόσο γρήγορα η στοργική υποστήριξη μπορεί να μετατραπεί σε υπεργονεϊκότητα.
Αυτή η πρακτική μπορεί να κλονίσει την αυτοπεποίθησή τους, ενισχύοντας την εξάρτηση και διογκώνοντας το άγχος.
Ακολουθούν τα βασικά σημάδια που δείχνουν ότι ίσως το παρακάνετε με την προστασία, καθώς και όσα χρειάζονται πραγματικά τα παιδιά για να αναπτυχθούν και να ευδοκιμήσουν.
Λύνετε τα προβλήματα του παιδιού σας προτού καν προσπαθήσει
Όταν τα παιδιά δυσκολεύονται, πολλοί γονείς παρεμβαίνουν ενστικτωδώς. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη διαπραγμάτευση για μειωμένο φόρτο μελέτης στο σχολείο, την παρέμβαση στους γονείς ενός φίλου ή την αναδιοργάνωση του προγράμματος με σκοπό την ελαχιστοποίηση της δυσφορίας. Όμως, τα παιδιά δεν μπορούν να γίνουν ικανοί επιλυτές προβλημάτων αν δεν τους δοθεί η ευκαιρία να προσπαθήσουν, να σκοντάψουν και τελικά να τα καταφέρουν μόνα τους. Αντί να προσφέρετε αμέσως λύσεις, κάντε μια παύση και ρωτήστε το παιδί τι πιστεύει ότι θα μπορούσε να δοκιμάσει, καθώς αυτό ενθαρρύνει την ανεξάρτητη σκέψη και του διδάσκει ότι οι ιδέες του έχουν αξία.
Προσπαθείτε να θωρακίσετε το παιδί από τα αρνητικά συναισθήματα
Πολλοί γονείς ανησυχούν ότι η εμπειρία του άγχους, της θλίψης ή της απογοήτευσης είναι κατά κάποιο τρόπο επιβλαβής για το παιδί. Αυτό οδηγεί σε μια διαρκή ανάγκη για καθησυχασμό, απόσπαση της προσοχής ή προσπάθειες να διορθωθεί κάθε αναποδιά με φράσεις που προτρέπουν το παιδί να μην είναι λυπημένο και να κάνει κάτι διασκεδαστικό. Τα επώδυνα συναισθήματα αποτελούν φυσικό κομμάτι της ζωής και η εκμάθηση της διαχείρισής τους είναι απαραίτητη για την υγιή ανάπτυξη. Είναι προτιμότερο να αναγνωρίζετε και να κατονομάζετε το συναίσθημα, εκφράζοντας παράλληλα εμπιστοσύνη στην ικανότητα του παιδιού να το διαχειριστεί, εξηγώντας του ότι είναι λογικό να νιώθει απογοήτευση αλλά έχει τη δύναμη να το αντιμετωπίσει.
Περιμένετε από το παιδί σας να είναι τέλειο σε όλα
Η πίεση για αριστεία και η αποφυγή της αποτυχίας με κάθε κόστος αποτελεί ακόμα ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της υπεργονεϊκότητας. Όταν οι γονείς επενδύουν υπερβολικά στα επιτεύγματα των παιδιών τους, είτε πρόκειται για τους βαθμούς είτε για τις εξωσχολικές δραστηριότητες, τα παιδιά αρχίζουν να συνδέουν την προσωπική τους αξία αποκλειστικά με την επιτυχία. Αυτό δημιουργεί έναν έντονο φόβο για το λάθος, ο οποίος καθηλώνει το παιδί και το εμποδίζει να αναλάβει υγιή ρίσκα. Για να το αλλάξετε αυτό, εστιάστε στην προσπάθεια και τη διαδικασία της μάθησης και όχι στο τελικό αποτέλεσμα, επιτρέποντας στο παιδί να καταλάβει ότι η αποτυχία είναι απλώς ένας σταθμός προς την εξέλιξη.
Δίνετε όλη τη σημασία στο αποτέλεσμα αντί για την αξία της διαδικασίας μάθησης
Η υπεργονεϊκότητα συχνά δίνει έμφαση στα αποτελέσματα, δηλαδή στην πρόληψη των λαθών, στην εξομάλυνση των συναισθημάτων ή στη διασφάλιση της επιτυχίας, αντί να διδάσκει στα παιδιά πώς να πλοηγούνται μέσα από τις αναποδιές. Αυτό μπορεί να έχει τη μορφή διαπραγμάτευσης των ομαδικών εργασιών με τον δάσκαλο ώστε το παιδί σας να πάρει τους τέλειους συνεργάτες, λογομαχίας με τον προπονητή για μια απογοητευτική απόφαση ή μικροδιαχείρισης κάθε βήματος σε μια χειροτεχνία για να βεβαιωθείτε ότι έγινε σωστά. Όμως η πραγματική ανάπτυξη έρχεται όταν οι προσδοκίες διαψεύδονται και τα παιδιά μαθαίνουν να προσαρμόζονται. Αφήστε τα λάθη να συμβούν και αντισταθείτε στην παρόρμηση να φέρετε τις ξεχασμένες εργασίες, να αμφισβητήσετε έναν κακό βαθμό ή να αγοράσετε ένα κέρασμα μετά από μια απογοητευτική εμφάνιση. Υποστηρίξτε το παιδί σας καθώς επιλύει προβλήματα, προσαρμόζεται και μαθαίνει από τη διαδικασία.
Το δικό σας άγχος γίνεται η κινητήριος δύναμη και όχι η δική τους ανάπτυξη
Πολλές συμπεριφορές υπεργονεϊκότητας πηγάζουν από τη δυσφορία και τους φόβους των ενηλίκων για αποτυχία, κριτική ή μακροπρόθεσμες συνέπειες. Αυτό μπορεί να φαίνεται όταν τηλεφωνείτε στους γονείς ενός φίλου μετά από μια μικρή διαφωνία επειδή ανησυχείτε για τις κοινωνικές επιπτώσεις, ή όταν στέκεστε από πάνω τους κατά τη διάρκεια των εργασιών επειδή αγωνιάτε για την απόδοσή τους. Αν και οι προθέσεις είναι καλές, είναι εύκολο για τα παιδιά να ερμηνεύσουν αυτή τη συμπεριφορά ως έλλειψη εμπιστοσύνης των γονέων προς αυτά, φυτεύοντας σπόρους αμφιβολίας για τις δικές τους ικανότητες. Κάντε μια παύση και αναλογιστείτε αν αυτό αφορά την ασφάλειά τους ή τη δική σας δυσφορία να τα βλέπετε να δυσκολεύονται, δείχνοντας έτσι τον δρόμο για το πώς να ανέχονται τη δυσφορία όταν δεν υπάρχει άμεση λύση.
Η ισορροπία είναι το κλειδί για την ανθεκτικότητα
Η υπεργονεϊκότητα συχνά πηγάζει από αγάπη και προστασία, ωστόσο η θωράκιση των παιδιών από κάθε πρόκληση μπορεί να εντείνει το άγχος που ελπίζουμε να προλάβουμε. Αν βέβαια κινηθεί κανείς στο άλλο άκρο, η παραμέληση επιφέρει το ίδιο αποτέλεσμα. Το κλειδί είναι η ισορροπία: να καθοδηγείτε χωρίς να ελέγχετε, να υποστηρίζετε χωρίς να διασώζετε, να προπονείτε δείχνοντας ταυτόχρονα εμπιστοσύνη. Η ψυχική ανθεκτικότητα αναπτύσσεται όταν τα παιδιά νιώθουν αρκετά ασφαλή για να προσπαθήσουν και αρκετά ελεύθερα για να μάθουν μόνα τους.
Σχετικά με τη συγγραφέα
Η Δρ. Meredith Elkins είναι κλινική ψυχολόγος που ειδικεύεται στις αγχώδεις διαταραχές σε παιδιά και γονείς. Είναι μέλος του διδακτικού προσωπικού της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, συνδιευθύντρια του McLean Anxiety Mastery Program στο McLean Hospital και συγγραφέας του βιβλίου ”Parenting Anxiety: Breaking the Cycle of Worry and Raising Resilient Kids”.
